Scotomafobie is de angst om blind te worden; iets dat voor zo'n 40 miljoen mensen waarheid is. In Nederland wonen tussen de 360.000 en 600.000 mensen die blind of slechtziend zijn. De meeste blinde mensen proberen zo zelfstandig mogelijk te leven, maar het levert natuurlijk wel beperkingen op.

Aantallen

Ongeveer 2% van de Nederlandse bevolking is visueel gehandicapt. Bijna een kwart van de gezichtsbeperkingen is aangeboren. Voor de rest treft blindheid vooral ouderen, onder meer door diabetes, hoge bloeddruk of degeneratie van het netvlies. Je kunt ook blind worden door externe oorzaken, zoals snijwonden, brandwonden, infecties, een voorwerp in het oog en overmatig alcoholgebruik. Iemand kan ook tijdelijk blind worden door shock, hysterie of ziekte.

Onderscheid

De Wereld Gezondheids Organisatie maakt een onderscheid tussen blinden en slechtzienden. Dat hangt af van het gezichtsveld en wat je op een bepaalde afstand nog kunt lezen met bril. Iemand is blind als hij niet meer dan 5% ziet of als het gezichtsveld 10 graden of minder is. Slechtzienden zijn mensen die minder dan 30% zien en van wie het gezichtsveld beperkt is tot minder dan 20 graden.

Echolocatie

Sommige blinden zijn in staat hun omgeving te 'zien' door middel van sonar echolocatie. De Amerikaanse Ben Underwood bijvoorbeeld maakt zelf geluiden en luistert naar de reflectie hiervan op objecten in zijn omgeving. Zeer weinig blinden kunnen dit zelf, dus is er voor de rest een sonarstok ontwikkeld. Deze stok geeft een onhoorbaar geluid af die van objecten afkaatst en wordt omgezet in hoorbare of voelbare trillingen. De blinde weet op die manier waar objecten staan.

Autorijden

Niks zien houdt niet in dat je niet kunt autorijden, moet de Spanjaard Domingo Merino gedacht hebben. Hij werd geflitst met 154 kilometer per uur, maar zei dat hij dat niet gezien had. Normaal gesproken een zwak excuus, maar Domingo is al sinds 1996 blind door een auto-ongeluk. Het record blind autorijden staat op naam van de Belg Luc Costermans. Hij reed in oktober 2008 308 kilometer per uur in een Lamborghini Gallardo. Costermans, die in 2004 door een ongeluk blind werd, stunt wel vaker. De oud-piloot vloog ook al met een vliegtuig boven Frankrijk en België.

De angst om verlamd te raken heeft in de medische boeken officieel geen naam, maar toch leven veel mensen met deze angst. Het idee de controle over je lichaam te verliezen, dat je benen of een ander lichaamsdeel niet meer doen wat je wilt, is gewoon eng.

Medisch
Tussen de acht- en tienduizend Nederlanders hebben een dwarslaesie en nog vele anderen zitten door andere soorten verlamming in een rolstoel. Simpel gesteld ben je verlamd als je motorische zenuwstelsel niet meer werkt. Plaatselijke verlammingen ontstaan meestal als een zenuw is bekneld of doorgesneden en uitgebreidere verlammingen komen vaak door letsel aan de wervelkolom. Dit heet een slappe verlamming, omdat het getroffen lichaamsdeel niet meer beweegt. Er bestaat ook spastische verlamming, waarbij niet zozeer de kracht als wel de coördinatie vermindert.

Botox
Niemand kiest ervoor verlamd te zijn. Tenminste, dat zou je denken... Toch is een plaatselijke verlamming een van de meest gewilde cosmetische behandelingen want met een spuitje botox, ofwel botulinumtoxine, kun je er mooi en jeugdig uitzien. Het gif wordt ingespoten in een rimpel en blokeert daar de prikkeloverdracht tussen zenuw en spier. Kortom: het verlamt de spiertjes die de rimpel veroorzaken. De stof wordt ook gebruikt bij spierspasmen, oorsuizen en overmatig zweten.

Onderzoek muizen en ratten
Een dwarslaesie is nog niet te genezen, maar er is hoop. Wetenschappers krijgen namelijk steeds vaker proefmuizen met een doorgesneden wervelkolom weer aan de wandel. Injecties met immuuncellen, stamcellen, operaties of zelfs plastic bruggetjes werken bij de knaagdieren deels of zelfs helemaal. Een van de belangrijkste redenen dat een dwarslaesie vaak permanent is, is dat beschadigde zenuwcellen niet opnieuw aangroeien; deels omdat ze dat niet kunnen op een plek waar littekenweefsel zit. Door de groei van zenuwcellen aan te moedigen en die van littekenweefsel te beperken hopen wetenschappers dat ze dwarslaesies in de toekomst kunnen genezen.

Imke Glas
Jaarlijks lopen 400 tot 500 Nederlanders een dwarslaesie op. Hoe hoger zo'n laesie ontstaat, hoe meer uitval er is van lichaamsfuncties. De meeste dwarslaesies ontstaan door verkeersongevallen en ziekte, maar ook door bedrijfsongevallen, vallen en sporten. Turnster Imke Glas viel in de laatste categorie, toen zij vorig jaar oktober tijdens een training een volledige dwarslaesie opliep. Artsen gaven haar 0,1 procent kans om ooit nog uit haar rolstoel te komen, maar de 13-jarige luisterde daar niet naar. Na vier maanden deed ze al haar eerste turnoefeningen en nu, een jaar later, traint ze weer drie keer per week.

(Extreme) rolstoelsporten
In een rolstoel zitten houdt niet in dat je niks meer kunt en er zijn genoeg sporten die je kunt doen. Een greep uit de gehandicaptensporten: badminton, bergbeklimmen, freewheelen, handbiken, hockey, karten, rolstoelbasketbal, rolstoeltennis, schieten, sportduiken, wheelchairrugby, zitski en zitvolleybal.

Beroemde mensen in rolstoel
De Britse professor Stephen Hawking kan niet lopen, praten en slikken. Hij kan moeilijk ademhalen en nauwelijk zijn hoofd rechtop houden. Hij is ook een van 's werelds meest gewaardeerde natuurkundigen. Franklin D. Roosevelt, de 32ste president van de VS, belandde na een ziekte in een rolstoel. In de openbaarheid weigerde hij in zijn stoel te verschijnen en het Amerikaanse volk wist dan ook niet van zijn verlamming. 'Superman' Christopher Reeve raakte verlamd tijdens een paardrijcompetitie en zat de rest van zijn leven in een rolstoel. Hij vocht voor mensen met wervelkolomletsel en steunde onderzoek met embrionische stamcellen.

Kinetose is de verzamelnaam voor allerlei misselijkmakende evenwichtsstoornissen zoals bewegingsziekte. Eén op de drie mensen hebben er al last van op een kalme zee en twee op de drie hebben het in zwaardere omstandigheden. Symptomen zijn onder meer zweten, gapen, lusteloosheid, duizeligheid, misselijkheid en braken.

Bewegingsziekte
Bewegingsziekte is een verzamelnaam voor zeeziekte, wagenziekte, reisziekte en luchtziekte; en onstaat als wat de ogen zien, niet overeenkomt met wat het evenwichtsorgaan registreert. De ziekte kan voorkomen in of op elk vervoermiddel dat schommelt, van boot tot kameel. Een zeer zeldzame vorm treft astronauten; de helft van hen heeft namelijk last van ruimteziekte. Meestal begint de patiënt op te knappen als de beweging stopt, maar het malaisegevoel kan nog uren doorzeuren. Je kunt reisziekte beperken door naar een vast punt buiten het voertuig te kijken.

Proprioceptie
Je neemt het voor lief, maar er komt nog heel wat bij kijken om je evenwicht te bewaren. Ten eerste is er het evenwichtsorgaan in het middenoor. Dit is heel fragiel en ligt dan ook achter het rotsbeen, het stevigste bot in het lichaam. Ook je ogen helpen je evenwicht te bewaren en dan is er nog proprioceptie, soms wel het zesde zintuig genoemd. Proprioceptoren zijn minuscuul kleine sensoren, die continu de spanning en stand van je spieren en gewrichten meten. Die informatie gaat naar je kleine hersenen, zodat die weten in wat voor stand je lichaam is, hoe je benen staan, wat je met je armen doet én of je nog wel in evenwicht bent.

Emetofobie

Bewegingsziekte is gerelateerd aan emetofobie; de angst om over te geven. Het lijkt een rare fobie, maar hij staat verrassend hoog op de lijst van veelvoorkomende fobieen. Een emotofoob zal er alles aan doen om niet in contact te komen met braaksel of overgevende mensen, maar hij kan er niet altijd aan ontsnappen, zeker niet als hij iets verkeerds gegeten heeft. Alles wat je eet en drinkt wordt door spieren naar de darmen gebracht, maar als er iets verkeerds of giftigs in komt, werken ze omgekeerd en projecteren het voedsel juist naar buiten. De nachtmerrie van elke emotofoob.

Vliegangst
Luchtziekte is een vorm van bewegingsziekte en gerelateerd aan vliegangst of aviofobie. Eén op de drie mensen heeft daar in meer of mindere mate last van en zelfs veel mensen die váák in het vliegtuig stappen lijden eraan. Aviofobie is een combinatie van meerdere fobieën en angsten, waaronder claustrofobie, de angst de zelfbeheersing te verliezen, vrees voor kapingen of terrorisme, angst voor het donker, hoogtes, wantrouwen in techniek en sociale angsten.

Stuntvliegen
Stuntvliegen is levensgevaarlijk. Er zijn strikte regels voor airshows, maar toch vallen er elk jaar doden, de meesten zijn piloot. Maar soms raken ook toeschouwers bij crashes betrokken, zoals in Oekraïne in 2002, toen een neerstortend vliegtuig recht op een groep toeschouwers afkwam. 84 mensen kwamen om en ruim 100 raakten gewond. Veertien jaar eerder kwamen bij een show in het Duitse Ramstein 70 mensen om, toen drie vliegtuigen crashten. 346 mensen raakten gewond.